बाजुराकाे पारी-बाेल्ढिक उच्च जाेखिममा: बस्ती स्थानान्तरणकाे पर्खाइमा बाेल्ढिकबासी

गाेविन्द्र राज तिमिल्सेना,बाजुरा: बाजुरा जिल्लाकाे हिमाली गाउँपालिका वडा.नम्बर ६ मा रहेकाे पारी-बाेल्ढिक पहिराेकाे उच्च जाेखिममा रहेकाे छ। बस्तिकाे वरिपरी कर्णाली कोरीडाेर राेड नजिकैकाे तोसारे खोला र माथिपट्टीकाे ठुलाे भिरका कारण बाेल्ढिक बस्ती उच्च जाेखिममा परेकाे हाे।

बाजुराकाे विकट पालिकाकाे रुपमा परिचित हिमाली गाउँपालिकाका प्राय: सबै गाउँबस्ती भिरालाे चट्टाने जमिनमा अवस्थित छन्। त्यसैमा बाेल्ढिक गाउँ उच्च जाेखिममा रहेकाे बस्ती मध्ये एक हाे। २०७२ मा गाउँको मुनी कर्णाली करिडोर सडक निर्माण गर्दा बस्ती उच्च जाेखिममा परेकाे थियाे।

सडक निर्माण पछि बर्षेनी बर्षातकाे समयमा बस्ती वरिपरीबाट पहिराे जाने गरेकाे छ। पुन: अहिले बस्तिकाे तलबाट सडक चाैडा गरेर निर्माण कार्य जारी छ। जसले गर्दा बस्ती झनै जाेखिममा परेकाे छ। २०७९ मा अविरल वर्षाका कारण गाउँमा पहिरो जान सुुरु भएपछि अहिले निरन्तर पहिराे बग्ने गरेकाे छ।

यहाँका स्थानीयबासी बस्ती स्थानान्तरणकाे पर्खाइमा रहे पनि बस्तीलाई भने स्थानान्तरण गर्न सकिएकाे छैन्। बस्ती स्थानान्तरण नहुँदा यहाँका स्थानीय बर्षेनी डरैडरले बस्ने गरेका छन्।करिब साढे दुई सय भन्दा बढी घरपरिवार रहेकाे याे बस्ती बर्षाैदेखि स्थानान्तरणकाे पर्खाइमा छ।स्थानीय बस्ती स्थानान्तरण हाेला भन्ने कुरामा आशावादी छन्।

हिउँद भन्दा पनि बर्षातकाे समयमा बस्ती निकै जाेखिममा पर्ने गरेकाे स्थानीय जयकृष्ण पाण्डेले बताए । पारी-बाेल्डीग पहिराेकाे उच्च जाेखिममा रहेकाेले बस्ती स्थानान्तरण गर्नु बाहेक अन्य कुनै विकल्प नभएको उनकाे भनाई छ। छिट्टै बस्ती अन्य ठाउँमा सारिएको खण्डमा स्थानीयलाई ठुलाे राहत मिल्ने पाण्डेले जानकारी दिए।

बस्ती स्थानान्तरणको लागी तिन-तीन पटक गाउँ सभामा स्थानान्तरणकाे निर्णय गरिएकाे भए पनि बस्ती सार्न नसकिएको गाउँपालिका उपाध्यक्ष राजकला सार्कीले बताएकी छन्। उनका अनुसार,बस्तीका लागी पालिका अन्तर्गतको अव्यवस्थित बसोबासलाई बस्ती बिस्तार गर्नु पर्छ भनेर प्रकिया सुरु गरे पनि समस्या समाधान नभएको बताईन्।

भुमि समस्या समाधाबाट निस्सा वितरण गर्ने प्रक्रिया समेत पुगेको थियो । त्यसलाई रद्द गर्नका लागि पालिका भित्रका अर्को पक्षले अख्तियारमा उजुरी गरेर त्यो प्रकिया रद्द गराउन सफल भए पछि जग्गा सरकारी भएको कारणले बस्ती लाई सहजै सार्न नमिलेकाे उपाध्यक्ष सार्कीकाे भनाई छ।

बस्ती स्थानान्तरणकाे लागी कानुनी प्रकिया अगाडी बढाउनु पर्ने भएकोले बस्तीलाई कसरी ब्यवस्थापन गर्न सकिन्छ भनेर प्रमुख जिल्ला अधिकारी समक्ष अनुरोध गरे पश्चात् प्रमुख जिल्ला अधिकारी डाेरेन्द्र निराैला सहित प्रहरी प्रमुखकाे टाेलीले बस्तीकाे स्थलगत अनुगमन गरेकाे जानकारी दिएकी छन्।

अनुगमन पछि आवश्यक प्रकिया अगाडी बढ्ने अपेक्षा लगिएकाे उनकाे भनाई छ। अनुगमनका क्रममा प्रमुख जिल्ला अधिकारीले बस्ती स्थानान्तरणकाे लागी आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाईने प्रतिकद्दता समेत व्यक्त गरेका हुन्।बस्तीलाई गाउँपालिकाकाे केन्द्र धुलाचौरमा सार्न स्थानीय सरकारले धेरै पटक पहलकदमी गर्दै आएकाे छ।

प्रत्येक बर्ष बस्ती स्थानान्तरणकाे लागी पालिकाले पहल कदमी गरे पनि बस्ती स्थानान्तरण हुन सकेकाे छैन्। पालिकाले सिंगाे गाउँपालिका भित्रका जाेखिम बस्तीकाे तथ्याङ्क सङ्कलन गरी जिल्ला प्रशासन बाजुरामा समेत पठाएको थियाे।बाेल्डिग बस्ती गाउँपालिकाकाे लागी एक उदाहरण मात्र हाे।

गाउँपालिका भित्र कयौं बस्तीहरु उच्च जाेखिममा छन्। केही बस्तीलाई सुरक्षित ठाउँमा सार्ने काम भए पनि उच्च जाेखिममा रहेका बस्तीलाई अझै सुरक्षित ठाउँ सार्न सकिएकाे छैन्।गाउँपालिकाकाे सिमित बजेटले यहाँका जाेखिम बस्ती सार्न निकै कठिन भईरहेकाे गाउँपालिकाले जनाएको छ।